Bir haber ArchaeoScope'a nasıl girer?

1. Kaynak seçimi

Hakemli dergileri, üniversiteleri ve araştırma enstitülerini, müzeleri, resmî kurumları, bilimsel dernekleri ve bilim gazeteciliği yapan yayınları takip ediyoruz. Her kaynağa, türüne ve geçmişine göre 0 ile 1 arasında bir itibar ağırlığı veriyoruz. Sözde-bilim içerik yayımladığı bilinen kaynakları ya hiç takip etmiyor ya da yalnızca editör filtresinden geçirerek kullanıyoruz. Güncel liste Kaynaklar sayfasında.

2. Haberlerin toplanması

RSS beslemesi olan kaynakları düzenli aralıklarla tarıyoruz. Son 30 gün içinde yayımlanmış yeni kayıtları alıyor, aynı bağlantıyı iki kez eklemiyoruz. RSS beslemesi olmayan kurumların duyurularını editörlerimiz elle ekliyor.

3. Yapay zekâ ile özetleme

Toplanan her haberin başlığını ve kısa metnini Anthropic'in Claude modeline veriyoruz. Model şu işleri yapar:

• Haberin kapsamımıza girip girmediğini değerlendirir; etkinlik duyuruları, iş ilanları, yalnızca fosil ya da paleontoloji konuları elenir.
• 2–4 cümlelik, abartısız bir Türkçe özet yazar; kesinleşmemiş bulguları "araştırmacılara göre" gibi ifadelerle aktarır.
• Kaynakta öne sürülen temel iddiaları ayrı bir liste olarak çıkarır.
• Haberi kategori, dönem, ülke ve kazı alanı ile etiketler.

Model yalnızca kaynağın söylediğini aktarmakla sınırlıdır. Bir iddianın doğru olup olmadığına karar vermez; güvenilirlik puanı da yapay zekânın yorumuna değil, aşağıdaki açık formüle dayanır.

4. Editör onayı

Hiçbir haber editör onayı olmadan yayımlanmaz. Editörler başlığı, özeti ve etiketleri orijinal kaynakla karşılaştırır; gerekirse düzeltir ya da haberi reddeder. Bir editörün düzenlediği ya da karara bağladığı haber sonradan yapay zekâ tarafından değiştirilmez.

5. Güvenilirlik puanı

Her haberin 100 üzerinden bir puanı vardır ve iki bileşenden oluşur:

• Kaynak itibarı (en fazla 70): kaynağın itibar ağırlığı × 70.
• Çapraz doğrulama (en fazla 30): aynı kazı alanını 14 gün içinde haberleştiren her bağımsız kaynak için 10 puan, en fazla 3 kaynak. Aynı alanın farklı dillerdeki adları (ör. Pergamon ve Bergama) eşleştirilir. Reddedilen ya da geri çekilen haberler doğrulamaya sayılmaz.

Puan 60 ve üzerindeyse yeşil, 40–59 arasındaysa sarı, 40'ın altındaysa kırmızı gösterilir. Puan, bir haberin doğru olduğunun garantisi değildir; bilginin ne kadar güvenilir kanallardan ve kaç bağımsız kaynaktan geldiğinin göstergesidir.

6. Düzeltme ve geri çekme politikası

Bir haber yayımlandıktan sonra önemli bir bilgi değişirse "Güncellendi" etiketiyle ve neyin değiştiğini anlatan bir notla gösterilir. Bir iddia çürütülür ya da kaynağı tarafından geri çekilirse haber "Geri çekildi" olarak işaretlenir. Bu haberleri silmeyiz; şeffaflık için arşivde açıklamalarıyla birlikte kalırlar, ancak ana sayfada öne çıkarılmazlar.

Bir hata fark edersen düzeltme talebi gönderebilirsin.

7. Telif, görseller ve kaynak gösterimi

Haberlerin tam metnini yayımlamayız. Kendi Türkçe özetimizi ve orijinal habere bağlantıyı yayımlarız; haber içeriklerinin hakları ilgili kaynaklara aittir. Akademik çalışmalarında her zaman orijinal kaynağa başvurmanı öneririz.

Haber görselleri, yayıncının RSS beslemesinde haberle birlikte paylaştığı görsellerdir. Bu görselleri kopyalamayız; yayıncının kendi sunucusundan, kaynak adıyla birlikte gösteririz. Görsellerinin gösterilmesini istemeyen yayıncılar için bu özellik kaynak bazında kapatılır. Görseli olmayan haberlerde, haberin geçtiği kazı alanının Wikimedia Commons’taki özgür lisanslı fotoğrafı, fotoğrafçının adı ve lisansıyla birlikte kullanılır.

8. Akademik yayınlar

Takip ettiğimiz hakemli dergilerin (Antiquity, Anatolian Studies, Journal of Archaeological Science, American Journal of Archaeology, Belleten, TÜBA-AR, Türk Arkeoloji Dergisi) yeni sayıları otomatik olarak yayın kataloğuna eklenir. Her yayının DOI’si bulunur ve künyesi (yazarlar, cilt, sayı, sayfa, atıf sayısı) Crossref kaydından doğrulanır; açık erişimli sürümler Unpaywall ve yayıncı platformları üzerinden bağlanır. Kapak, içindekiler, düzeltme duyurusu gibi makale olmayan kayıtlar listeye alınmaz. Tezler ve kazı raporları editörlerimiz tarafından eklenir.

Yayınların Türkçe başlık ve özetleri, yayıncının paylaştığı özetten yapay zekâ ile otomatik hazırlanır ve editör kontrolünden geçmediyse sayfada böyle belirtilir. Özetin olmadığı yayınlar için içerik uydurulmaz.

9. Araştırma asistanı

Araştırma asistanı, sorularını yalnızca ArchaeoScope’ta yayımlanmış haberlerde, akademik yayınlarda ve kazı alanı kayıtlarında arama yaparak yanıtlar. Yanıttaki her bilgi, dayandığı sayfanın bağlantısıyla verilir; asistanın gerçekten bulmadığı bir sayfaya bağlantı verilemez, bu tür bağlantılar yayından önce otomatik olarak kaldırılır. Veritabanında yanıt yoksa asistan bunu söyler. Yine de yanıtlar yapay zekâ ile üretildiği için hata içerebilir; önemli bilgileri kaynağından doğrula.